Dünyanın en yoksul ülkeleri, sürekli artan borç hizmeti ödemeleri, rekor düzeyde yeniden finansman maliyetleri, sınırlı piyasa erişimi ve ciddi şekilde azalan sermaye akışları ile karşı karşıya. Eğer harekete geçilmezse, 2024'te borç kırılganlığının daha da artması ve bu durumun gelişim sonuçlarının gerilemesine yol açması bekleniyor.
Bu durumda, mevcut küresel borç hafifletme çerçevesi, esasen ödeme gücü sorunları olan ülkelere odaklanmaktadır; bu çerçeve, "Ortak Çerçeve" dahil olmak üzere, hala son derece önemlidir. Ancak, belirli bir ülke grubuna yönelik dikkat daha azdır: Düşük gelirli ve orta düşük gelirli ülkeler, 2024 ve 2025'te dış borç geri ödemeleri çok yüksek olduğu için geçici likidite baskıları yaşayabilir. Bu ülkelerde henüz ödeme gücü sorunu ortaya çıkmamıştır, bu nedenle "Ortak Çerçeve" veya kapsamlı borç yeniden yapılandırma koşullarını karşılamamaktadırlar. Ancak, 2024-2025'te karşılaştıkları önemli dış borç yeniden finansman risklerini hafifletmek için acil likidite desteğine ihtiyaç duymaktadırlar. Bu, borç kırılganlığının daha büyük bir sorununun bir alt kümesi olsa da, yardım olmadan likidite sorunları ödeme gücü sorunlarına dönüşebilir. Bu da, bu tür ülkeler için risk algısını artıracak, sermaye akışını daha da kısıtlayacak ve sermaye çıkışını hızlandıracaktır. Ayrıca, bu durum zaten borç sıkıntısı içinde olan ülkelerin sayısını artıracak ve ödeme gücü sorunlarını artıracaktır.
2022'de, gelişmekte olan ülkelerden sermaye çıkışı gördük, özel sektör daraldı ve borç hizmeti ödemeleri devam etti. 2024'te büyük gelişen ekonomilere yönelik piyasa duyarlılığında bir iyileşme olabilir, ancak bu iyileşmenin en acil ihtiyaç duyan yoksul ülkelere yayılması pek olası değildir.
2023'te, düşük gelirli ekonomiler ve Dünya Bankası tarafından IDA ülkeleri olarak işaretlenen bazı orta düşük gelirli ülkeler, kamu ve kamu garantili borçları üzerinde yaklaşık 74 milyar dolar dış borç ödemesi yaptı. Bu, 2022'ye göre %45'ten fazla bir artıştır. Yerel borçların borç hizmeti ile birleştirildiğinde, bu ülkelerin 2024'te toplam borç hizmeti ödemelerinin 185 milyar doları aşması ve toplam GSYİH'lerinin %7,5'ine denk gelmesi beklenmektedir. Bu rakam, sağlık, eğitim ve altyapı üzerindeki kamu harcamalarının toplamından ortalama olarak daha yüksektir. Tüm bunlar, mali alanın büyük ölçüde aşındığı bir ortamda gerçekleşmektedir.
Durumu daha da karmaşık hale getiren, finansman koşullarının sıkı olması ve faiz oranlarının birçok düşük gelirli ve orta düşük gelirli ülke için çok yüksek olmasıdır; bu durum, bu ülkelerin küresel borç piyasasına girmesini kısıtlamaktadır. 2023'te, Sahra Altı Afrika tahvillerinin ortalama faiz farkı 1000 baz puanın üzerinde kalmıştır. Gelişmiş ekonomilerdeki faiz oranlarının artmasıyla birlikte, özel yatırımcılar düşük riskli varlıklara yönelmiş, kenar piyasaları terk etmiş ve tarihi yüksek getiriler arayışına girmiştir. Diğer akışlar, özellikle sendikasyon kredileri de önemli ölçüde azalmıştır.
Bu ülkelerin net borç çıkışını hafifletmek için, düşük gelirli ve orta düşük gelirli ülkelere geniş bir likidite desteği sağlanması gerekebilir. Bazı resmi alacaklılar, Dünya Bankası da dahil olmak üzere, harekete geçmiştir. COVID-19 pandemisinden bu yana, IDA önemli miktarda net pozitif, yüksek dereceli finansman akışı sağlamıştır. Ancak, daha fazla desteğe ihtiyaç vardır. Çok taraflı kuruluşlar, mevcut ucuz ve avantajlı kaynakları kullanarak, dış borcun yeniden finansmanını desteklemek için kredi artırımı sağlayabilir, piyasa dostu borç yönetimi operasyonlarını teşvik edebilir ve ayrıca net pozitif akışlar sağlayabilir. Bazı durumlarda, borç değişimi ile kalkınmayı stratejik olarak kullanmak, ülkelerin borç amortisman çizgilerini düzleştirmelerine yardımcı olurken, yüksek etkili kalkınma projelerini desteklemek de mümkündür. Ancak, likidite ve kalkınma finansmanı talebi büyük olduğundan, tüm bu çözümler yeni kaynakların eklenmesini gerektirmektedir. Ülkeler, gerekli mali reformları gerçekleştirebilir, iklim eylem önlemlerini ve projelerini teşvik edebilir ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerinde ilerleme kaydedebilirler.
Zaman daralıyor, 2024, borç kırılganlığının daha da artmasını önlemek için kritik bir yıl olacak ve bu, dünyanın en yoksul ülkelerinin kalkınma sürecinin yeniden başlaması için hayati öneme sahip.
Kaynak
-
Gelişmekte olan ülkelerde likidite baskılarını ele almak için acil ihtiyaç, Dünya Bankası Blogları.